ATEX bölge sınıflandırması, patlayıcı ortamın ne sıklıkla ve ne kadar süreyle oluştuğuna göre sahayı ayırmaya yarar. Bu ayrım, hangi noktada hangi ekipmanın kullanılabileceğini belirler.
Gaz, buhar ve sis zonları
Sıvı ve gaz kaynaklı patlayıcı ortamlar üç bölgeye ayrılır.
- Zone 0: Patlayıcı ortam sürekli veya uzun süreli olarak bulunur. Tipik örnek tank içi.
- Zone 1: Normal çalışma sırasında zaman zaman oluşması beklenir. Dolum ağzı çevresi gibi.
- Zone 2: Normal çalışmada beklenmez; oluşursa kısa sürelidir. Flanş ve bağlantı çevresi gibi.
Yanıcı toz zonları
Toz bulutları için de aynı mantık geçerlidir; numaralar 20'li seriyle ifade edilir.
- Zone 20: Toz bulutu sürekli veya uzun süreli bulunur. Silo ve filtre içi gibi.
- Zone 21: Normal çalışmada zaman zaman oluşur. Boşaltma noktaları gibi.
- Zone 22: Normal çalışmada beklenmez, kısa sürelidir. Toz birikimi olan çevre alanlar gibi.
Zon haritası neye yarar?
Zonların yatay ve düşey sınırları hesaplanıp tesis planına işlendiğinde ortaya zon haritası çıkar. Bu harita; ekipman seçimini, bakım ve sıcak çalışma izinlerini, uyarı levhalarının yerini ve çalışan eğitimini yönlendirir.
Zon sınıflandırması yapılmadan Ex ekipman yatırımı yapmak çoğu zaman hem eksik hem gereksiz maliyetli olur.
Toz zonlarında ikincil patlama riski
Toz sahalarında asıl hasarı çoğu zaman ilk patlama değil, yüzeylerde biriken tozun havalanıp tutuşmasıyla oluşan ikincil patlama verir. Bu nedenle toz birikimini önleyen temizlik planı, zon sınıflandırması kadar önemlidir.
Sık sorulan sorular
- Zon sınırları nasıl hesaplanıyor?
- Kaçak kaynağının türü ve debisi, maddenin özellikleri ve havalandırma etkinliği birlikte değerlendirilerek zonun yayılım mesafesi belirlenir.
- Her zonda Ex ekipman şart mı?
- Zon derecesine göre ekipman kategorisi değişir. Sınıflandırma yapılmadan doğru kategoriye karar verilemez.