Periyodik Kontrol Hizmeti
Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) Hazırlama
Yanıcı gaz, buhar, sis veya toz bulunan işletmelerde saha keşfi yapıyor, ATEX bölge sınıflandırmasını hesaplıyor ve uygulanabilir aksiyon listesiyle birlikte patlamadan korunma dokümanını hazırlıyoruz.
Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD), işletmede yanıcı gaz, buhar, sis veya toz nedeniyle oluşabilecek patlama risklerini belirleyen; tehlikeli bölgeleri sınıflandıran ve alınması gereken teknik ve organizasyonel önlemleri gösteren bir mühendislik ve iş güvenliği çalışmasıdır.
Patlamadan korunma dökümanı yalnızca masa başında hazırlanan bir rapor değildir. Sağlıklı bir çalışmada saha keşfi, proses analizi, zon hesapları, Ex ekipman kontrolü ve uygulanabilir bir aksiyon listesi bulunur.
Dokümanın hazırlanması yükümlülüğü işverendedir; uygulamada ise proses, kimya, elektrik, mekanik ve İSG bilgisine sahip yetkin bir ekip gerekir. C Kare Muayene bu çalışmayı sahada birlikte yürütür.
Neden gerekli?
- Patlayıcı ortam oluşabilecek alanlar çoğu zaman işletme içinde net olarak tanımlanmamıştır.
- Zon sınıflandırması yapılmadan hangi noktada Ex ekipman gerektiği bilinemez.
- Statik elektrik, sıcak yüzey ve kaçak akım gibi tutuşturucu kaynaklar gözle fark edilmez.
- Toz biriken hatlarda ikincil patlama riski, birincil patlamadan daha büyük hasar verebilir.
- Doküman, iş başlamadan önce hazırlanmalı; proses, kimyasal, makine veya kapasite değiştiğinde güncellenmelidir.
Kontrol kapsamı
- Üretim, depolama ve dolum alanlarının saha keşfi
- Yanıcı ve parlayıcı madde envanteri: parlama noktası, LEL–UEL, kendiliğinden tutuşma sıcaklığı, buhar yoğunluğu, gaz/toz grubu, sıcaklık sınıfı, minimum tutuşma enerjisi
- Tozlarda Kst, Pmax ve minimum patlayıcı konsantrasyon değerlerinin değerlendirilmesi
- Kaçak kaynaklarının belirlenmesi ve sürekli / normal çalışma / arıza hâli ayrımı
- ATEX bölge sınıflandırması: gaz, buhar ve sis için Zone 0, 1, 2; yanıcı toz için Zone 20, 21, 22
- Zonların yatay ve düşey sınırlarının hesaplanıp tesis planlarına işlenmesi (zon haritası)
- Tutuşturucu kaynak analizi: elektrik arkı, sıcak yüzey, statik elektrik, mekanik sürtünme, kaynak-taşlama, açık alev, yıldırım, kaçak akım
- Havalandırmanın ve mevcut Ex ekipman envanterinin uygunluk değerlendirmesi
- Topraklama ve eşpotansiyel kuşaklama uygulamalarının gözden geçirilmesi
- Patlamanın çalışanlara, binaya ve komşu bölümlere olası etkilerinin değerlendirilmesi
Kontrol edilen ekipmanlar
- Tanklar, nefeslikler ve boru hatları
- Dolum ve boşaltım ağızları, flanş, vana ve pompalar
- Boya, solvent ve tiner uygulama alanları
- LPG ve doğal gaz hatları, gaz depolama alanları
- Akü şarj bölümleri
- Silo, elevatör, siklon ve toz filtreleri
- Un, şeker, ahşap, metal ve plastik tozu oluşan makineler
- Kompresör, kurutma ve havalandırma sistemleri
Süreç nasıl işliyor?
- 1
Saha incelemesi ve proses analizi
Üretim, depolama ve dolum alanları gezilir; kullanılan yanıcı maddeler, ekipmanlar, havalandırma ve muhtemel kaçak noktaları kayıt altına alınır.
- 2
Madde ve kaçak kaynağı değerlendirmesi
Güvenlik bilgi formları ve proses verilerinden madde özellikleri alınır; her kaçak kaynağının oluşma sıklığı ve süresi belirlenir.
- 3
Zon hesabı ve haritalama
Patlayıcı ortamın oluşma ihtimaline göre zonlar belirlenir, sınırları hesaplanır ve tesis planı üzerine işlenir.
- 4
Tutuşturucu kaynak ve ekipman uygunluğu
Zon içindeki elektrikli ve mekanik ekipmanların uygunluğu, topraklama ve statik elektrik önlemleri değerlendirilir.
- 5
Önlemlerin belirlenmesi
Önce patlayıcı ortam oluşumunu, sonra tutuşmayı önleyen; gerçekleşmesi hâlinde etkiyi sınırlayan önlemler önceliklendirilir.
- 6
Dokümanın hazırlanması ve teslimi
Tüm bulgular, hesaplar, zon planları ve düzeltici faaliyet planı tek bir dokümanda toplanarak işletmeye teslim edilir.
Raporlamada neler yer alıyor?
- İşletme ve proses tanıtımı
- Kullanılan yanıcı maddelerin listesi ve tehlike özellikleri
- Patlama risk değerlendirmesi ve kaçak kaynağı analizi
- Havalandırma değerlendirmesi
- ATEX zon hesapları ve zon planları
- Tutuşturucu kaynak analizi
- Ex ekipman envanteri ve uygunluk değerlendirmesi
- Topraklama ve statik elektrik değerlendirmesi
- Mevcut tedbirler, uygunsuzluklar ve düzeltici faaliyet planı
- Acil durum ve organizasyonel tedbirler, fotoğraflar, hesaplamalar ve teknik ekler
Standart ve mevzuat notu
İşverenin patlamadan korunma dokümanı hazırlatma yükümlülüğü, 30 Nisan 2013 tarihli ve 28633 sayılı Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'te düzenlenmiştir. Aynı sahada farklı firmalar çalışıyorsa, patlamadan korunma tedbirlerinin koordinasyonu da işverenin sorumluluğundadır. İşletmeniz için geçerli ek referanslar teklif aşamasında birlikte netleştirilir.
Sık sorulan sorular
- Patlamadan korunma dökümanını kim hazırlar?
- Sorumluluk işverendedir. Uygulamada doküman; proses, kimya, elektrik, mekanik ve iş güvenliği bilgisine sahip yetkin bir ekip tarafından hazırlanır. C Kare Muayene bu çalışmayı yetki belgesine sahip ekibiyle yürütür.
- Hangi işletmelerde patlamadan korunma dokümanı gerekir?
- Yanıcı gaz, buhar, sis veya yanıcı toz nedeniyle patlayıcı ortam oluşabilecek her işletmede gerekir. Boya ve kimya tesisleri, dolum tesisleri, un ve gıda üretimi, ahşap işleme, metal tozu oluşan hatlar ve LPG/doğal gaz kullanılan sahalar tipik örneklerdir.
- Doküman ne zaman hazırlanmalı, ne zaman güncellenmeli?
- İş başlamadan önce hazırlanmalıdır. Tesiste önemli değişiklik, kapasite artışı, yeni kimyasal, yeni makine, proses değişikliği veya tadilat olduğunda güncellenir.
- ATEX zon haritası nedir?
- Patlayıcı ortamın oluşma sıklığına ve süresine göre sahanın Zone 0/1/2 (gaz, buhar, sis) ve Zone 20/21/22 (toz) olarak ayrılıp tesis planına işlenmesidir. Hangi noktada hangi ekipmanın kullanılabileceğini bu harita belirler.
- Çalışma sırasında üretim durur mu?
- Genellikle durdurma gerekmez. Saha keşfi normal çalışma koşullarında yapılır; yalnızca bazı ekipman ve pano incelemeleri için kısa erişim planlanır.
İlgili hizmetler
İlgili yazılar
- Ex-Proof Ekipman ve Statik Elektrik: Sahada En Sık Görülen Uygunsuzluklar
14 Eylül 2026 · 5 dk okuma
- Patlamadan Korunma Dokümanı Ne Zaman Güncellenir?
14 Eylül 2026 · 4 dk okuma
- ATEX Zonları: Zone 0-1-2 ve Zone 20-21-22 Ne Anlama Gelir?
14 Eylül 2026 · 5 dk okuma
Bu hizmeti verdiğimiz bölgeler
Ekipmanlarınız için teklif alın
Ekipman listenizi paylaşın, kapsam ve planlamayı birlikte netleştirelim.