Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD), bir işletmede yanıcı gaz, buhar, sis veya toz nedeniyle oluşabilecek patlama risklerini belirleyen; tehlikeli bölgeleri sınıflandıran ve alınması gereken teknik ve organizasyonel önlemleri gösteren çalışmadır.
Kısaca: patlayıcı ortamın nerede oluştuğunu, neyin onu tutuşturabileceğini ve bunu önlemek için ne yapılacağını yazan dokümandır.
Hangi işletmelerde gerekir?
Patlayıcı ortam oluşma ihtimali bulunan her işletme kapsamdadır. Bu ihtimal yalnızca kimya tesislerine özgü değildir; un veya ahşap tozu da en az solvent buharı kadar tehlikeli olabilir.
- Boya, tiner ve solvent kullanılan üretim ve kabin alanları
- Kimya tesisleri, dolum ve depolama sahaları
- Un, şeker, nişasta ve yem üretimi
- Ahşap işleme, metal ve plastik tozu oluşan hatlar
- LPG ve doğal gaz kullanılan sahalar
- Akü şarj bölümleri ve arıtma tesisleri
Doküman kimin sorumluluğunda?
Yönetmelik bakımından sorumluluk işverendedir. Uygulamada ise doküman; proses, kimya, elektrik, mekanik ve iş güvenliği bilgisine sahip yetkin bir ekip tarafından hazırlanmalıdır.
Aynı sahada birden fazla firma çalışıyorsa, patlamadan korunma tedbirlerinin koordinasyonunu sağlamak da işverenin yükümlülüğündedir.
İçinde neler bulunur?
Kullanılabilir bir dokümanda, saha gerçeğini yansıtan veriler ve uygulanabilir bir aksiyon listesi bulunur.
- Yanıcı madde listesi ve tehlike özellikleri
- Kaçak kaynağı analizi ve havalandırma değerlendirmesi
- ATEX zon hesapları ve zon planları
- Tutuşturucu kaynak analizi
- Ex ekipman envanteri ve uygunluk değerlendirmesi
- Uygunsuzluklar ve düzeltici faaliyet planı
Ne zaman hazırlanmalı?
Doküman, iş başlamadan önce hazırlanmalıdır. Tesiste önemli değişiklik, kapasite artışı, yeni kimyasal, yeni makine, proses değişikliği veya tadilat olduğunda güncellenir.
Yükümlülük 30 Nisan 2013 tarihli ve 28633 sayılı Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'te düzenlenmiştir.
Sık sorulan sorular
- Patlamadan korunma dökümanı ile risk değerlendirmesi aynı şey mi?
- Hayır. Genel risk değerlendirmesi tüm tehlikeleri kapsar; patlamadan korunma dokümanı ise özel olarak patlayıcı ortam riskini, zon sınıflandırmasını ve buna bağlı önlemleri ele alır.
- Küçük bir atölyede de gerekir mi?
- Ölçek değil, patlayıcı ortam oluşma ihtimali belirleyicidir. Tek bir boya kabini veya toz filtresi bile dokümanı gerekli kılabilir.